مقاله فناوری

تکنولوژی و مصرف­ گرایی

رابطه ­ی تکنولوژی و مصرف ­گرایی یکی از مباحث مهم اجتماعی در شرایط امروز است. مصرف ­گرایی بی رویه پدیده ای بین المللی شده و تکنولوژی نقش تشدید کننده را در این رابطه بر عهده دارد زیرا امروزه همان­گونه که تولید و توزیع مرزهای همه جهان را درنوردیده، مصرف­ گرایی نیز به مدد تکنولوژی از مرزهای کشورها  گذر کرده و دورافتاده ترین نقاط یک جامعه را به مرکزی ­ترین مراکز تولید و سیستم توزیع جهانی متصل نموده است.

مصرف­ گرایی نوین از سلسله آسیب­ های تکنولوژی است که مستلزم شناخت علمی رابطه­ ی تکنولوژی و      مصرف­ گرایی و سپس درمان اساسی آن است.

تکنولوژی و مصرف گرایی

مفهوم مصرف گرایی

مصرف در تمامی تعاریف عبارت است از: استفاده از کالاهای مختلف به منظور رفع نیازها و خواسته ها که شامل خرید کالاهای مادی، و نیز خدمات و کالاهای خدمانی نیز می ­باشد.

تکنولوژی و مصرف گرایی
تشدید مصرف­ گرایی در راستای توسعه سرمایه داری

مصرف­ گرایی نوین در اثر گسترش سرمایه داری در اروپا بوجود آمد. در نتیجه رشد روزافزون و شتابنده سرمایه داری و سرمایه­ گذاری، تولید و فروش بیشتر، در دستورکار قرار گرفت به عبارت دیگر در یک چرخه­ ی تولید موسسات سرمایه داری، هدف تولید و فروش کالاهای بیشتر و در نتیجه سود بیشتر است. از آن جایی که تولید انبوه، دستاورد سرمایه داری است در نتیجه تمامی انسان­ها ـ نه صرفا یک طبقه و گروه خاص! در یک منطقه خاص! ـ در هر طبقه اجتماعی و اقتصادی باید به ماشین مصرف سرمایه داری درهمه جهان تبدیل شوند.  پس باید  با استفاده از نسبت و رابطه ­ی تکنولوژی و مصرف­ گرایی، تلاش بسیار صورت گرفت تا نیاز به مصرف در میان تمامی آدمیان روی این کره خاکی پدید آمده و به­ دنبال آن مصرف­ کنندگان انبوه نیز پدید آیند و بر اساس نیازهای متفاوت آنها تولید و فروش کالا و خدمات نیز صورت گیرد و این چرخه هم­چنان به حیات خود ادامه دهد.

در گام نخست در تولیدات اولیه به طور طبیعی رفع نیازهای بیولوژیک آدمی مدنظر بود. اما نیازهای بیولوژیک صرف دارای محدودیت است در نتیجه نیازهای غیربیولوژیک در جوامع مختلف در سرتاسر جهان برای مصرف کالاها هدف ماشین تولید قرار گرفت.

از آنجایی که هر نیازی در نقطه­ ای به نهایت رسیده و پایان می یابد و این با خصلت تولید انبوه سرمایه داری مغایرت دارد، پس با بهره ­گرفتن از رابطه­ ی تکنولوژی و مصرف­ گرایی، پدید آوردن نیازهای کاذب در دستور کار قرار گرفت تا روند تولید کالاهای انبوه هم­چنان ادامه یافته و مورد مصرف واقع شوند.

اما چه اقداماتی باید صورت می گرفت تا میل به مصرف نه تنها کاهش نیافته که زود به زود و روز به روز افزون یابد؟ زیرا تداوم میل به مصرف یعنی چرخیدن چرخ نظام سرمایه داری و این امر میسر نبود جز با :

  1. تغییر زود به زود ذائقه مصرف به کمک تکنولوژی (رابطه ­ی تکنولوژی و مصرف­ گرایی)
  2. تشویق و ترغیب مصرف
  3. تولید انبوه کالاهای مصرفی و خدماتی
  4. تنوع شدید کالاهای تولیدی
  5. ذائقه مصرف انبوه بر پایه کالاهای بی دوام

روند مصرف­ گرایی و تغییر سبک زندگی انسان

(بهره گرفتن از رابطه ی تکنولوژی و مصرف گرایی در قرن ۲۰ و تغییر سبک زندگی انسان و الگوی مصرف گرایی)

انقــلاب صنعتــی با انتقــال جامعــه ثابــت و ایســتای عصر کشــاورزی و ســنتی به جامعه صنعتی و مدرن در شرایط زندگی و زیست انسان تحولی بزرگ ایجاد کرد.

در ابتدای قرن بیستم، سبک زندگی شهرنشینی و شهری با الگوهای فرهنگی جدید و جنبه های روانی و اجتماعی خاص خود در میان افراد طبقه بالا و متوسط شهری رواج پیدا کرد. هم­چنین مصرف رفتاری گردید که به واسطه آن ارزش ­های بیشماری در ابعاد گوناگون شخصی، اجتماعی و آموزشی شکل می ­گیرد.

در نتیجه زمینه برای مصرف­ گرایی به عنوان سبکی خاص از زندگی بوجود آمد. تاسیس فروشگاه های بزرگ با تکیه بر اصل تداعی مصرف،  فرهنگ مصرف­ گرایی را ترویج و تبلیغ و القاء کردند. در این فرهنگ پایه اصلی بر خرید، مصرف، رقابت و سبقت از یکدیگر بوده و مصرف­ گرایی به نوعی به وجهه اجتماعی تبدیل شده بود .

تکنولوژی و مصرف گرایی

ایران نیز که خود در دهه های ۳۰ و ۴۰ دارای تولید و صادرات قابل توجهی بود، در دهه ۵۰ تبدیل به بزرگ ترین وارد کننده مواد غذایی غرب قاره آسیا شد.

پیروزی انقلاب در ۱۳۵۷ و ترویج ساده زیستی، روند مصرف­ گرایی را برای مدتی متوقف کرد. اما با پایان جنگ و رسیدن به ثبات نسبی اقتصادی، روند مصرف­ گرایی شتابی افزون گرفت. رشد تکنولوژیکی، توسعه ارتباطات و تغییر سبک زندگی این روند را شدت بیشتری بخشید تا جایی که امروزه مصرف­ گرایی به یک معضل اساسی در ایران تبدیل شده است.

تکنولوژی و مصرف­ گرایی در عصر دیجیتال!

با فروپاشی فودالیسم و ظهور سرمایه داری مدرن، دست یابی انسان به فناوریهای مدرن ، به پایان رسیدن عصر کمیابی و محدودیت،  پیشرفت شهرنشینی ، جهانی شدن سبک زندگی  و الگوی مصرف کشورهای پیشرفته، ویژگی­ های مصرف تحت تاثیر رساناهای جهانی و دیجیتال و ارتباطات میان فرهنگی جامعه مدرن تغییر و  به شکل زیر درآمد:

  • بت شدن مصرف و کالایی شدن همه چیز با شعارهایی چون دور بینداز ، خرید بیشتر؛خوشبختی بیشتر.
  • عمومیت یابی ساخت های کالایی و مصرف و تسری یابی آن به همه قلمروهای زندگی.
  • اسطوره شدن مصرف و به صورت یک امر طبیعی درآمدن مصرف گرایی.
  • تبدیل مصرف و مصرف گرایی به یک فرایند ساخت فرهنگ و تولید معنا.
  • مبدل شدن مصرف به یک ساخت ایدئولوژیک در نظام سرمایه داری جهانی.
  • جهان شمول شدن مصرف گرایی با استفاده از رابطه ­ی تکنولوژی و مصرف­ گرایی.
تکنولوژی و مصرف گرایی

رابطه ­ی تکنولوژی و مصرف­ گرایی

تکنولوژی قطعا  باعث افزایش مصرف­ گرایی شده است. رشد شرکت های چند ملیتی، برگزاری نمایشگاه­ های مختلف و موسمی در کشورهای توسعه نیافته به قصد ترغیب خرید، واردات بی رویه، اعطای تسهیلات بانکی کشورهای پیشرفته به کشورهای توسعه نیافته؛ ایجاد مناطق آزاد؛  ایجاد پاساژها، سوپرمارکت ­ها و فروشگاه ­های بزرگ زنجیره ای، رقابت کالاها، تخصیص بن­ کارت، خرید و فروش به صورت  اقساطی، تولید انبوه و تبلیغات گسترده به کمک رساناهای دیجیتال، ایجاد کشش و نیاز بی حد و حص، تغییر در نگرشها؛ ایجاد تغییر تدریجی روانی توده ­ها و ارزش های زیســتی مردم و تبدیل خرید و مصرف به یکی از هنجارها، تجمل طلبی، تنوع خواهی، رفاه جویی،  تمایل و حرص شدید به برخورداری و … مصرف را آیینی و بحران اخلاقی ناشی از مصرف ­زدگی را ایجاد نموده است.

تکنولوژی با اشاعه و رونق بخشی به فضای تبلیغات، در ایجاد و تعمیق بخشیدن فرهنگ مصرف­ گرایی نقش کلیدی و محوری داشته است.

در نتیجه رابطه­ ی تکنولوژی و مصرف­ گرایی، تکنولوژی با هدایت مردم به سوی مد، قراردادن مردم در محیطی که تمامی کالاهای متنوع را در یک جا ببیند، هدایت مردم به سوی مصرف جدید و متنوع، اشاعه کارت­ های اعتباری و … در ایجاد تمایل کاذب و توانایی کاذب انسانها در خرید و تشدید مصرف­ گرایی نقش بسزایی داشته است.

تکنولوژی و مصرف گرایی

تغییر الگوی مصرف­ گرایی در ایران با رشد تکنولوژی

با افزایش صادرات و متعاقب آن افزایش درآمدهای نفتی از سویی و تبلیغ الگوهای مصرف توسط نظام سرمایه داری از سوی دیگر، واردات کالاهای خارجی رونق یافت و متعاقب آن مصرف­ گرایی در جامعه ایران آرام آرام رو به رشد نهاد.

واردات کالا با افزایش صادرات نفت از سویی و افزایش قیمت آن از سوی دیگر در ارتباط بود. در واقع هر زمان ثبات اقتصادی برقرار بوده، واردات و مصرف نیز افزایش یافته است.

انقلاب ۵۷ وقفه ای کوتاه در این روند ایجاد کرد، اما پس از خاتمه جنگ این میل در موازنه ­ی رابطه­ ی تکنولوژی و مصرف­ گرایی دوباره رو به صعود نهاد. بگونه ­ای که امروزه در دهه ۸۰ و ۹۰ مصرف­ گرایی در ایران شدت بیمارگونه یافته است. در این میان تبلیغات رسانه ای از سویی و دسترسی آسان به کالاهای مصرفی از سوی دیگر که هر دو متاثر از رشد تکنولوژی است، در افزایش تمایل ایرانیان به مصرف و خرید بیشتر نقش اساسی داشته است .

برچسب ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا