پیشنهاد سردبیرمقاله فناوری

مهندسی آب‌وهوا یا پیاده‌سازی فاجعه؟ به کارگیری تئوری جنگ عادلانه در مهندسی آب‌وهوا

درحالی‌که که عواقب تغییرات آب‌وهوایی بیش از پیش آشکار در جهان آشکار می‌شود، به‌کارگیری فناوری‌هایی با عنوان مهندسی آب‌وهوا که امکان دست‌کاری و تغییر دادن اقلیم‌های مختلف کره زمین را ممکن می‌سازد، بیش از پیش اهمیت می‌یابند، گرچه مهندسی آب‌وهوا می‌تواند وضعیت موجود اقلیمی کره زمین را بر هم بزند و تهدیدی بسیار جدی برای صلح و امنیت جهانی باشد.

آیا می‌توان از این تکنولوژی به روشی که مفید باشد بهره برد و از بحران و فجایع ناشی از آن جلوگیری نمود؟

در مقالۀ  اخیر در ماهنامۀ مطالعات استراتژیک ما این نظریه را مطرح خواهیم کرد که تئوری “جنگ عادلانه” )که رعایت اخلاق را در جنگ مفروض می‌پندارد( ممکن است رعایت استانداردهای جدیدی را با در نظر گرفتن عواقب مهندسی آب‌وهوا، برای سیاست‌گذاران حوزه‌های امنیتی ایجاب کند. 

مهندسی آب‌وهوا و منابع طبیعی مشترک جهانی

فناوری‌های مهندسی آب‌وهوا به ۲ دسته‌بندی کلی تقسیم می‌شوند؛ ۱- کاهش دی‌اکسید کربن و ۲- مدیریت میزان اشعۀ دریافتی زمین از خورشید. هدف از بخش اول کاهش گازهای گلخانه‌ای و افزایش میزان گرمای خروجی از کره زمین و هدف از بخش دوم جلوگیری از رسیدن زیاد نور خورشید به زمین و ایجاد اثر گلخانه‌ای است.                                                                     

اکثر متدهای مهندسی آب‌وهوا از روی زمین قابل اجراست و به همین دلیل مشمول قوانین کشور اجرا کنندۀ آن می‌شود. اما ۳ روش کنونی(بارورسازی یون آهن در اقیانوس‌ها، “اسپری افشانه سولفور” در فضا و بلورین نمودن ابرها از دریا از طریق فضاهای مشترک) بین تمام کشورها یعنی عمق دریاها و جو زمین امکان‌پذیر هستند.

یکی از مهم‌ترین هزینه‌های جنگ‌ها در دنیا، تخریب دوجانبه است و این تخریب شامل محیط‌زیست نیز می‌شود، از قضا تحقیقات سازمان ملل تخریب محیط‌زیست یکی از مهم‌ترین عوامل عقب افتادن بازگشت زندگی به مناطق جنگ زده است. 

هر تکنولوژی مهندسی که بتواند هوای زمین را در مقیاس وسیع تغییر دهد، به همان میزان قدرت صدمه زدن به آن را نیز دارد.

جنگ‌ها دیگر مستقل به حساب نمی‌آیند و امروزه مشخص شده که صدماتی که جنگ در هر نقطه از زمین به اقلیم کره زمین می‌زند، به همۀ ساکنان در آن نقطه آسیب وارد می‌کند.

مهندسی عادلانۀ آب‌وهوا 

سابقه تاریخی روشنفکری و حقوقی تئوری جنگ عادلانه، هدایت اخلاقیِ تصمیم‌گیری دربارۀ نیروهای مخرب جنگ را عهده‌دار است. سه اصل از تئوری یاد شده برای مهندسی هوا استفاده می‌شود: اقتدار با کفایت، نسبیت و تبعیض.

  • اقتدار با کفایت: تنها دولت قانونی یک کشور مستقل(در ارتباط با دانشمندان، سازمان‌های بین دولتی و سایر ذینفعان) می‌توانند به طور عادلانه تصمیم به استفاده از مهندسی آب‌و‌هوا بگیرند. هر بازیگر سرکشی دارای مشروعیت نیست.
  • نسبیت: هرگونه امید به مزایای زیست‌محیطی و اقتصادی حاصل از استقرار مهندسی آب‌و‌هوا باید از خطرات زیست‌محیطی و اقتصادی بیشتر باشد. به عبارت دیگر، مهندسی آب‌وهوا باید مشکل را بهتر و نه بدتر کند.
  • تبعیض: دولت نمی‌تواند به نفع مردم خود هزینه‌های زیست‌محیطی را به دیگر ملت‌ها تحمیل کند و آسیب‌های جانبی فعالیت صنعتی کشورها نیز باید به حداقل برسد.

باتوجه‌به این سه اصل، ما می‌توانیم یک نظریه مهندسی آب‌و‌هوای عادلانه(۱) را با دو مجموعه دستورالعمل مطرح کنیم: ۱- تصمیم به استقرار ” مهندسی عادلانۀ آب‌وهوا”، با الگوبرداری از تئوری جنگ عادلانه(۲)  که عبارت است از قانونمند نمودن تصمیم‌گیری در مورد اقدام یا عدم اقدام به اعمال زور و ۲-“روش مهندسی آب‌و‌هوا” در مورد چگونگی استفاده از این روش با الگوبرداری از مبحث حقوقی “روش عادلانۀ جنگ(۳).

مهندسی عادلانه آب‌وهوا

  • دولت باید با یک فوریت امنیتی مرتبط با تغییرات آب‌وهوایی مواجه شود تا استفاده از تکنولوژی‌های مهندسی آب‌وهوا را از عناصر جهانی توجیه‌پذیر باشد. مقامات صالحه باید آستانه‌ای مانند زندگی‌های از دست رفته یا بهره‌وری اقتصادی را تعیین کنند تا مشخص شود آیا موقعیت به اندازه کافی برای اعطای حق استفاده از مهندسی آب‌وهوا اورژانس هست یا خیر.
  • این تصمیم باید ابتدا در سطح ملی صورت گیرد و سپس با رضایت بین‌المللی همراه شود. به طور معمول، ایالات‌متحده تصمیمات امنیتی ملی خود را برای تصویب به همۀ ایالت‌ها ارائه نمی‌دهد، اما تکنولوژی‌های آب‌و‌هوایی به دلیل ترکیبی منحصربه‌فرد از دسترسی جهانی، پتانسیل اثرات غیرخطی و پیامدهای زندگی پایدار سیارۀ ما، مانند سلاح‌های دیگر نیست.
  • تکنولوژیِ انتخاب شده باید با در نظر گرفتن بهترین تجربه علمی موجود، بالاترین احتمال موفقیت را داشته باشد و اگر نتواند این مهم را تضمین کند استفاده از آن عادلانه نیست و باید از اصل پیشگیری (جلوگیری از آسیب به محیط‌زیست یا سلامت انسان)پیروی نمود.
  • هرگونه تلاش برای مهندسی آب‌وهوا باید معیارهای دوگانه را برآورده کند: تنها نتیجۀ مثبت در نظر گرفته شود؛ اَعمال بد وسیله‌ای برای دستیابی به اهداف خوب نیست.

روش عادلانه به‌کارگیری مهندسی آب‌وهوا

  • روش انتخاب شده باید طوری طراحی شود که حداقل اختلال زیست‌محیطی برای اصلاح اضطراری آب‌وهوا را ایجاد کند. باتوجه‌به اصل جنگ عادلانه، دولت‌ها تنها مجاز به استفاده از مقدار نیروی لازم برای دستیابی به هدف خود هستند. هنگامی‌که مهندسی آب‌وهوا اعمال می‌شود، تعیین این حداقل نیاز به دانشمند و سرمایه دارد.
  • روش مهندسی آب‌وهوا باید در سطح جهانی بیشتر از زیان، سود داشته باشد(نه فقط به کشور کشف کنندۀ آن) و این کار را از همان ابتدای استقرار آغاز کند وگرنه، باید متوقف شود. یک دورۀ آزمایشی کوتاه برای اثبات تکنولوژی مهم است، زیرا استراتژی‌های ناعادلانه یا غیرقابل اجرا می‌توانند باعث آسیب زیست‌محیطی و اقتصادی شوند و تغییرات آب‌وهوایی را که در تلاش برای مقابله با آن هستند تشدید کنند.

هیچ سیارۀ دومی وجود ندارد

 در حال حاضر، همین‌طور که تلاش برای کاهش و سازگاری در حال افزایش است. تهدیدات امنیتی مربوط به تغییرات آب‌و‌هوایی در حال افزایش است، در نهایت، مهندسی آب‌وهوا دست‌کاری اقلیمی را با در نظر گرفتن مسائل مربوط به امنیت آغاز می‌کند؛ در حال حاضر کنگرۀ ایالات‌متحده در نظر دارد گسترش چنین تحقیقی را در حوزۀ امنیت ملی در نظر بگیرد. با این حال، قانون دولت‌ها را ملزم می‌کند تا آسیب زیست‌محیطی به سایر کشورها بازدارد و مهندسی آب‌وهوا که در فضا‌های مشترک جهانی (فضا، قطب‌ها…) اعمال می‌شود، امکان محدود کردن اثرات به یک کشور یا منطقه را فراهم نمی‌کند.

پس چرا کشورهای جهان در مورد یک رژیم آب‌و‌هوایی جدید مذاکره نمی‌کنند؟ در نهایت ما باید این کار را بکنیم، اما فشار رو به رشد ناسیونالیسم در جهان به سمت معاهدات کمتر و همکاری کمتر در مسائل جهانی پیش می‌رود و نشان می‌دهد که عقب‌نشینی از دستورالعملِ لیبرال بین‌المللی برای توسعه و اجرای یک کنوانسیون آب‌و‌هوایی ضروری است. در غیاب قوانین صریح بین‌المللی، فقط نظریه آب‌وهوای عادلانه می‌تواند به ایجاد مجموعه‌ای از هنجارها و آداب و رسوم جهت هدایت تصمیم‌گیریِ دولت‌ها و جامعۀ بین‌المللی کمک کند.

منبع: New Security Beat

پی‌نوشت

۱ – Just Geoengineering Theory

۲ – Jus Ad Bellum

۳ – jus in bello

برچسب ها

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا