پیشنهاد سردبیرمقاله فناوری

روانشناسی اخبار جعلی یا پروپاگاندای رسانه‌های اجتماعی

تحقیقات نشان می‌دهد که ۶ نفر از هر ۱۰ نفر، بعد از خواندن تنها عنوان مقاله آن را به‌صورت آنلاین به اشتراک خواهد گذاشت، و ۲۳ درصد از آمریکایی‌ها اعتراف کرده‌اند که حداقل یک خبر جعلی را به‌صورت آنلاین در اینترنت منتشر کرده‌اند. بااین‌حال، اغلب ما خود را در برابر اطلاعات غلط اینترنتی ایمن می‌دانیم، اما اگر این‌طور است، چرا اخبار جعلی این‌قدر فراگیر شده‌اند؟

در این مقاله، به آنچه روانشناسی در مورد جنبه‌های جدید تبلیغات سیاسی(پروپاگاندا)(۱) قدیمی و چگونگی رشد آن در عصر مرتبط می‌گوید، نگاه خواهیم کرد.

اخبار جعلی سریع‌تر از اخبار حقیقی پخش می‌شوند

یک مطالعه در بین سال‌های ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۷ در دانشگاه MIT صورت گرفت، و انتشار ۱۲۶ هزار استوری در توئیتر را مورد تجزیه‌وتحلیل قرار داد. این تجزیه‌وتحلیل نشان داد که اخبار جعلی و تقلبی به ۱۰۰ برابر مخاطب بیشتر نسبت به اخبار حقیقی می‌رسند و سرعت انتشار و پخش آن‌ها در فضای مجازی بسیار سریع‌تر و وسیع‌تر از اخبار واقعی است. (بررسی یک درصد از اخبار کاذب تحلیل شده نشان می‌دهد این اخبار در بین ۱۰۰۰ تا ۱۰۰٫۰۰۰ کاربر انتشار می‌یابد درحالی‌که اخبار حقیقی به‌طور میانگین تنها بین ۱۰۰۰ کاربر گسترش یافته‌اند.)

جالب است که طبق این تجزیه تحلیل ربات‌ها کمتر از آنچه که تصور می‌شود در نشر و گسترش اخبار جعلی تأثیرگذارند. اخبار جعلی به‌سرعت گسترش می‌یابند زیرا آن‌ها توسط اشخاص حقیقی به اشتراک گذاشته می‌شوند.

بنابراین چه چیزی باعث می‌شود مردم به‌سوی اخبار جعلی سوق پیدا کنند. محققان MIT دو دلیل ارائه می‌دهند.

اول، عنصر غافلگیری یک نیروی محرک قوی برای به اشتراک‌گذاری محتوای آنلاین است. اخبار جعلی با هدف برانگیختن علاقه نوشته شده‌اند، و در نتیجه، آن‌ها سطح بالاتری از نوآوری را نسبت به اخبار واقعی دارند. باتوجه‌به این مطالعه، ارسال محتوایی جعلی ممکن است مطابق با ترجیح افراد برای اشتراک اخبار و اطلاعات جدید با همسالان خود باشد.

دلیل دوم واکنش‌های عاطفی‌ای می‌باشد که در اخبار جعلی بروز می‌کند. چنین اخباری به‌طورکلی با احساسات قوی مانند ترس، تنفر و غافلگیری مرتبط است درحالی‌که اخبار حقیقی الهام‌بخش عواطفی چون اندوه، شادی یا اعتماد می‌شوند. همچنین می‌دانیم که محتوای احساسی در رسانه‌های اجتماعی بیشتر از محتوای خنثی به اشتراک گذاشته می‌شود. برای مثال، این مطالعه ۱۶۵،۰۰۰ توییت را موردبررسی قرار داد و ارتباطی واضحی بین تعداد بازدیدها از توییت‌های احساسی در مقایسه با توییت‌های خنثی پیدا کرد، پس شدت احساسات در اینجا نقش مهمی را بازی می‌کند.

عوامل باز نشر محتوای آنلاین

محققان یوهان برگر و کاترین میلکمن در مقاله “عامل نشر محتوای آنلاین چیست؟”، پی بردند آن نوع از محتوا که باعث تحریک شدید احساسات مثل خشم، اضطراب و ترس می‌شود، بیشتر از محتوایی که احساسات خفیف ایجاد می‌کند به اشتراک گذاشته می‌شود.

احساسات شدید می‌تواند مثبت و منفی باشد، درحالی‌که برگمن و میلکمن متوجه شدند محتوای مثبت معمولاً بیشتر در اینترنت به اشتراک گذاشته می‌شود، اما این نوع احساس نیست بلکه شدت احساسات است که باعث انتشار و گسترش اخبار جعلی در محیط آنلاین می‌شود.

زیان اخبار جعلی را بشناسید

مشخصه کلیدی اخبار جعلی زبانِ احساسی است که در آن‌ها استفاده می‌شود.

روان‌شناسی زبان می‌تواند با شناسایی نشانه‌های زبان‌شناختی بنیادی مرتبط با اخبار جعلی، در شناسایی اطلاعات غلط و تقلبی کمک کند، برای مثال در یک مطالعه که در دانشگاه واشنگتن انجام شد، با مقایسه‌ای بین بیان و لحن مورداستفاده در اخبار حقیقی، طنز، فریب و تبلیغات سیاسی، مشخص شد که کلمات مبین بزرگنمایی( مانند صفات، صفات عالی و قیود حالت) در اخبار جعلی بسیار بیشتر مورداستفاده قرار گرفته‌اند. درحالی‌که در اخبار حقیقی بیشتر از کلماتی و اصطلاحات با نشانه‌های دقیق (اطلاعات مقایسه‌ای، پول و اعداد) استفاده شده است.

محققان همچنین دریافتند که ضمایر اول و دوم شخص در خبرهایی که کمتر قابل‌اعتماد هستند، بیشتر مورداستفاده قرار می‌گیرند، درحالی‌که در اخبار قابل‌اعتماد از لحنی که باعث شود خبر شخصی به نظر برسد، اجتناب می‌شود.

خبرهای جعلی معمولاً حاوی دو نشانه واضح از زبان مبهم هستند، به‌طورکلی در آن‌ها از عبارات مبهم و یا کلماتی برای تلطیف یا کم کردن تأثیر جمله مورد اشاره، استفاده می‌شود.(برای مثال کلماتی مانند: “کمی”، “تا حدودی”،  “شاید”، “ظاهراً”، “نوعی از”).

ویژگی‌های زبانی اخبار جعلی

این مقاله دیگر ویژگی‌های زبانی اخبار جعلی را تجزیه‌وتحلیل کرد و به این نتیجه رسید که این نوع اخبار اساساً به‌طور قابل‌توجهی از سبک اخبار واقعی متفاوت هستند، باوجودی که تصور مشترک مبنی بر این است که اخبار جعلی ممکن است تا حد امکان با اخبار حقیقی شباهت داشته باشند.

اخبار جعلی بیشتر از خبرهای واقعی به طنز و هجو نزدیک هستند، عناوین اخبار جعلی طولانی‌تر است و در آن‌ها کم‌تر از کلمات توقف(کلمات کوتاه غیرکلیدی مانند “آن”، “که”، “اما”، “است”،”چرا” و…) و اسم‌های مناسب استفاده می‌شود. اخبار جعلی تمایل دارند که ادعای اصلی مقاله را به یک عنوان طولانی‌ تقسیم کنند(که اغلب ادعایی درباره یک فرد یا یک موجودیت است)، درحالی‌که بدنه مقاله تکراری، کوتاه و حاوی اطلاعات کمی است.

سرزنش مغز

در حال حاضر افراد به میلیاردها منبع اینترنتی دسترسی دارند که قبلاً هرگز به آن دسترسی نداشته‌ایم. پس چگونه می‌توانیم در دام اخبار جعلی بیفتیم، در حالی که می‌توانیم درستی آن را با چند کلیک ساده بسنجیم؟

متأسفانه، مردم تمایل دارند به‌جای جستجوی فعال برای کسب اطلاعات جدید(به‌منظور کشف اخبار جعلی) در اتاق پژواک(۲) بمانند و البته رسانه‌های اجتماعی به‌طور فزاینده‌ای این کار را آسان می‌کنند.

براساس این مطالعه که به بررسی رفتار آنلاین ۳۲۶ میلیون کاربر فیس‌بوک در طی ۶ سال گذشته پرداخته برای اکثر مردم، استفاده از اخبار آنلاین محدود به تعداد بسیار کمی از صفحات فیس‌بوک می‌شود. این پدیده ” سوگیری شناختی(۳)” نامیده می‌شود و باعث شکل‌گیری گروه‌هایی خاص با عقاید مشابه در فیس‌بوک می‌شود. این پدیده در نهایت باعث جدا شدن گروه‌های کاربران از یکدیگر و قطبی شدن آن‌ها می‌گردد.

طبق نظر محققان، دو قطبی رو به رشد کاربران در اخبار و روایت‌های خاص، باعث انتشار دروغ‌پراکنی و انتشار سریع اخبار جعلی در فضای آنلاین می‌شود.

غلبه بر اخبار جعلی

شیوه ارزیابی اطلاعات ورودی عامل دیگری برای حساسیت ما به اخبار جعلی است. در یک مقاله که اخیر منتشر شده، محققان بلژیکی دریافتند که (میزان)مهارت شناختی(۴) افراد تعیین می‌کند که آن‌ها چگونه می‌توانند نگرش‌های خود را بعد از اصلاح اطلاعات غلط، تعدیل کنند و با اطلاعات جدید تطبیق دهند.

این مطالعه ابتدا قضاوت مردم درباره یک شخصیت فرضی را پس از دریافت اطلاعات منفی در مورد او ارزیابی کرد، اما بعداً آن اطلاعات را تصحیح کرد و ارزیابی مجددا انجام شد تا مشخص گردد که آیا در قضاوت اولیه مردم تغییری به وجود آمده ‌است یا خیر. به نظر می‌رسد، تنها افراد با مهارت شناختی بالا می‌توانند نظرات خود را بعد از ارائه اطلاعات جدید و صحیح، تعدیل می‌کنند. و افراد با مهارت شناختی کم، باوجود تزریق اطلاعات اصلاح‌شده، به نظر اولیه خود که مبتنی بر اطلاعات غلط بوده، پایبند می‌مانند.

مهارت شناختی ما مربوط به حافظه فعال(۵) ما است. برخی از افراد کمتر قابلیت حذف اطلاعات نامربوط را از حافظه فعال خود دارند، که آن‌ها را به یک قربانی برای اخبار جعلی تبدیل می‌کند. همان‌طور که بزرگ می‌شویم، در تصحیح اطلاعات نادرست مهارتمان کمتر می‌شود، زیرا حافظه فعال ما به‌طور طبیعی با افزایش سن، کاهش می‌یابد(همین این نکته می‌تواند توضیح دهد که چرا افراد مسن بیشتر در دام اخبار جعلی گرفتار می‌شوند).

مطالعه دیگری ادعا می‌کند که هم سیل اطلاعات و هم بازه زمانی توجه(۶) محدود کاربران، به انتشار محتوا با کیفیت پایین در رسانه‌های اجتماعی کمک می‌کند. محققان این مطالعه دریافتند رابطه ضعیفی میان کیفیت و محبوبیت محتوا وجود دارد، و نتیجه گرفتند در یک شبکه اشباع شده از اطلاعات(مانند رسانه‌های اجتماعی)، محتوا با کیفیت پایین درست همانند محتوای با کیفیت بالا نشر پیدا می‌کند.

در حقیقت، مشاهده بیش‌ازحد اطلاعات(برای مثال، در جریان دائمی پست‌ها در فید اخبار شبکه‌های اجتماعی) بر شناخت تأثیر می‌گذارد: سوگیری شناختی، یا تمایل ما برای به اشتراک‌گذاری اطلاعاتی که از باورهای ما پشتیبانی می‌کند، در شبکه‌های اجتماعی تشدید شده است، زیرا ما وقت نداریم که به‌درستی همه پست‌های ورودی را تجزیه‌وتحلیل کنیم و تمایل داریم تنها به آن‌هایی که دوست داریم توجه کنیم.

راه‌حل؟

انفجار خبرهای جعلی در چند سال گذشته نشان می‌دهد که متأسفانه ما با گوشی‌های هوشمند خود باهوش‌تر نشده‌ایم.

تبلیغات سیاسی همیشه وجود داشته‌ است، اما تفاوت در حال حاضر این است که دست‌کاری کردن افکار عمومی با استفاده از کاستی‌های روانشناسی انسانی مانند بازه زمانی توجه کم و سوگیری شناختی که هر دو در محیط آنلاین پویا رشد می‌کنند، آسان‌تر شده است.

ما می‌توانیم سعی کنیم با ذهن باز از خودمان در برابر اطلاعات و اخبار جعلی محافظت کنیم، و به‌طور فعال منابعمان را انتخاب کنیم، بااین‌حال، هیچ‌کس نمی‌تواند از محدودیت‌های فردی فراتر برود. خبر جعلی یک مشکل اجتماعی است که در چند مرحله سریع حل نخواهد شد.

منبع: socialmediatoday

پی‌نوشت‌ها:

۱-  پروپاگاندا یا Propaganda در لغت به معنای تبلیغات است و در معنای اصطلاحی عبارت است از: کوشش برای ترویج نظرات خاص سیاسی از طریق بیان واقعیات با گزارش‌های غیرواقعی به‌قصد تأثیر گذاشتن بر ذهن مخاطب و ترغیب به رفتار خاص. این عمل به‌وسیله دولت‌ها و احزاب و گروه‌ها صورت می‌گیرد و هدف اصلی آن جهت‌دهی افکار عمومی و القاء اندیشه‌ها و افکار خاص و مقبولیت بخشی عملکردها در نزد توده‌های مردم و افکار جهانیان است.

۲- اتاق پژواک یا Echo chamber توصیفی کنایی از وضعیتی است که در آن اطلاعات، ایده‌ها، یا باورها با ارتباطات و تکرار درون یک سامانه تعریف شده تقویت می‌شوند. درون یک اتاق پژواک تمثیلی، منابع رسمی غالباً زیر سؤال نمی‌روند و دیدگاه‌های متفاوت یا رقیب سانسور، ممنوع، یا کمتر از حد پوشش داده می‌شوند.

۳- سوگیری شناختی یا Cognitive Bias الگویی است که در قضاوت و استدلال انحراف ایجاد کرده که به موجب آن، نتیجه‌گیری‌هایی که در مورد سایر افراد و موقعیت‌ها انجام می‌گیرد، ممکن است به شکلی غیرمنطقی صورت گیرند. افراد، واقعیت اجتماعی ذهنی‌شان را از طریق مشاهده ورودی‌ها شکل می‌دهند. شکل‌گیری «واقعیت اجتماعی» یک فرد، رفتار وی در جامعه را دیکته می‌کند و نه ورودی‌های عینی او؛ بنابراین، سوگیری شناختی، در نهایت ممکن است به تحریف ادراکی، قضاوت نادرست، تفسیر غیرمنطقی یا آنچه که به‌طور گسترده، بی‌خردی نامیده می‌شود، منجر شود.

۴- مهارت شناختی یا Cognitive Skill یک اصطلاح است که اشاره ‌به توانایی‌های فرد برای پردازش(افکار) دارد که باید در یک فرد سالم باشد که به‌صورت «توانایی‌های یک فرد برای انجام فعالیت‌های مختلف ذهنی که بیشتر مرتبط با یادگیری و حل مسئله است.» تعریف می‌شود.

۵- حافظه فعال یا Working Memory در واقع همان حافظه کوتاه‌مدت یا short term memory می‌باشد که در آن پردازش اطلاعات اتفاق می‌افتد. روانشناسانی که علاقه‌مند هستند مفهوم حافظه کوتاه‌مدت به‌همراه پردازش را با هم مورداشاره قرار دهند، از اصطلاح حافظه فعال استفاده می‌کنند.

۶- بازه زمانی توجه یا Attention Span میزان بازه زمانی متمرکز شده بر روی کار، بدون حواس‌پرتی را گویند. یکی از شاخص‌هایی است که طی سال‌های اخیر، بیش از پیش موردتوجه روانشناسان و رفتارشناسان قرار گرفته است، و واحد سنجش بازه زمانی توجه، زمان(ثانیه یا دقیقه) است.

 

برچسب ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا